Phỏng vấn các tác giả trẻ trong quân đội
Ngày đăng: 19/12/2011 10:43:01 SA
Nhân dịp kỉ niệm 67 năm ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam (22/12/1944 - 22/12/2011), pv Tạp chí Văn nghệ quân đội đã có cuộc phỏng vấn các tác giả trẻ trong quân đội về văn chương và binh nghiệp, đó là: Hồ Kiên Giang - Quân khu 9; Lê Mạnh Thường - Cục Cảnh sát biển VN; Nguyễn Mạnh Hùng - Tạp chí Văn nghệ Quân đội; Nguyễn Minh Cường - Trường Sĩ quan Chính trị.
- Trước hết, xin chúc mừng các nhà văn quân đội nhân ngày truyền thống của mình, xin anh cho biết cảm nghĩ của mình nhân dịp ngày lễ đặc biệt này?
 |
Hồ Kiên Giang
|
Hồ Kiên Giang: Sướng! Và hạnh phúc! Vì hàng năm, với mọi người thì họ chỉ có cái tết Nguyên Đán, còn quân nhân như tôi thì có thêm “tết quân đội”. Với ai thì không biết, còn tôi rất tự hào vì một năm ăn được… hai tết!
Nguyễn Mạnh Hùng: Tôi nhớ hồi còn học tại khoa Viết văn, chỉ có ba sinh viên mặc áo lính là tôi, Đỗ Tiến Thụy và Nguyễn Thế Hùng và vào ngày này, chúng tôi bao giờ cũng tự “tổ chức” một buổi thật tưng bừng trên sân thượng để mời bạn bè cùng chung vui. Tôi nghĩ rằng ai đã từng qua quân ngũ, đến ngày này không ít thì nhiều, thế nào chẳng có chút bồi hồi.
Lê Mạnh Thường: Xin được nói ngắn gọn thế này: hạnh phúc, vinh dự, tự hào và thêm một chút hãnh diện khi được khoác trên mình bộ lễ phục của người lính trong ngày kỷ niệm đầy ý nghĩa này!
Nguyễn Minh Cường: Cảm nghĩ về ngày lễ 22/12 ư? Có lẽ phải bắt đầu từ cơ duyên của mình đối với quân đội. Năm 1998, thi đỗ và nhập học Học viện Chính trị Quân sự, tôi chưa hề có một hình dung về cuộc đời người lính. Quân đội với tôi khi ấy chỉ là: “mình đã thi đỗ đại học, đã có thể có một con đường để tự lo cho cuộc sống của mình.” Còn bây giờ, khi quân đội cho mình nhiều thứ: sự trưởng thành, dạn dĩ, rắn rỏi để đối đầu với cuộc sống nhiều thử thách và cả sự lãng mạn nhất định để viết đôi ba cái tàm tạm coi là văn chương; khi thấy những con người trong môi trường của mình dẫu có những số phận riêng, có những chật vật trong công cuộc mưu sinh thường nhật mà vẫn hồn hậu, nồng nàn chất lính; tôi cảm thấy mình đã may mắn khi là một phần của môi trường quân đội. Tôi sẽ không nói rằng mình rất yêu hay đại loại dùng một mỹ từ có vẻ khoa trương nào đó; nhưng chắc chắn tôi không thể chịu đựng được việc ai đó nói xấu quân đội, nói xấu bộ đội.
Cảm xúc của năm nay hẳn nhiên là khác năm trước. Khi mình đã ngoài 30 tuổi đời, hơn chục năm tuổi quân thì cách nghĩ của mình về nghề nghiệp, về vinh dự, về trách nhiệm cũng khác khi mình mới là cậu tân binh 17, 18 tuổi ngày nào. Ngày thành lập quân đội cũng là ngày Hội quốc phòng toàn dân, phải chăng là để mọi người dân đều chia sẻ niềm vui chung của những người mặc áo lính? Vì vậy, niềm vui của tôi chỉ đơn giản là: các shop hoa xung quanh các đơn vị quân đội trong cả nước ngày 22/12 năm nay đồng loạt "cháy" hàng. (Cười)
- So với các nhà văn trẻ cùng thế hệ, các anh có điều kiện hơn để viết về quân đội, cuộc sống thường ngày của bộ đội, các anh đã phát huy lợi thế này như thế nào?
Hồ Kiên Giang: Từ cuộc sống đến sáng tác là một khoảng cách, không phải bê nguyên mọi thứ hiện thực của người chiến sĩ vào tác phẩm là xong. Tôi có hơn mười năm lăn lộn ở cơ sở, nếm trải bao vui buồn của binh nhất binh nhì, do đó, mỗi khi viết về người chiến sĩ hôm nay tôi không cần phải đi thực tế. Và tôi cảm giác có một phần bóng dáng của mình trong các tác phẩm. Nhưng hơi tiếc là tác phẩm viết về họ quá ít nên tôi luôn nghĩ mình vẫn đang “mắc nợ”, nợ đồng đội và nợ cả bản thân mình.
 |
Nguyễn Mạnh Hùng
|
Nguyễn Mạnh Hùng: Hầu hết các truyện ngắn, tiểu thuyết về đề tài chiến tranh cách mạng và người lính hôm nay của văn học Việt Nam, đa số là của những cây viết đã từng hoặc đang trong quân ngũ. Và tôi cũng không phải là ngoại lệ.
Lê Mạnh Thường: Đó là một lợi thế không phải ai cũng có được bởi trước hết tôi là những người lính, người lính cầm bút. Môi trường sống của tôi là quân đội. Sự cảm nhận về cuộc sống, tâm tư tình cảm, về ngõ ngách tâm hồn người lính của “người trong cuộc” sẽ sâu sắc hơn các tác giả bên ngoài nhìn vào. Với tôi, sự phát huy lợi thế đó được thể hiện bằng các tác phẩm viết về đề tài này luôn chiếm đa phần trong các sáng tác của mình. “Chúng tôi viết về chúng tôi” mà!
Nguyễn Minh Cường: Chưa phát huy được gì hết. Phải nói như vậy bởi vì mặc dù cũng đã viết một vài cái về cuộc sống trong quân đội, nhưng nó chưa xứng với tầm vóc của quân đội, chưa xứng với những đồng đội của mình. Viết về quân đội, nhất là quân đội trong thời bình không hề dễ kể cả khi anh là một thành phần trong đó. Nhưng là một anh lính viết, chúng tôi hiểu rõ hơn những điều thầm kín của đồng đội để đưa vào những trang viết của mình. Những suy nghĩ, trăn trở của người lính hôm nay chẳng phải cũng chính là những suy nghĩ, trăn trở của chính mình sao? Tôi vẫn hy vọng, một lúc nào đấy, mình phát hiện ra những cái mới mẻ nhất, lôi cuốn nhất giữa những điều giản đơn nhất của cuộc sống thường nhật trong Quân đội hôm nay để ngồi vào bàn phím và trả món nợ văn chương cho những đồng đội của mình.
- Với các đề tài khác thì các anh có thuận lợi và khó khăn gì?
Hồ Kiên Giang: Sự va chạm với xã hội bị hạn chế nên chưa thấu hết những mặt trái, cái trần trụi bên trong ấy. Vì vậy, dường như tác phẩm của mình chỉ là sự sao chép, không lột tả hết những nỗi đau hay ẩn ức muốn chuyển tới độc giả. Cũng có thể do “nội lực” của mình chỉ đến đó thôi?!
Nguyễn Mạnh Hùng: Muốn viết về đề tài nào thì ít ra anh cũng phải tương đối “thuộc” nó, và tôi cũng chỉ dám viết những đề tài nào mà mình “thuộc”. Nếu những đề tài mà mình không “thuộc” thì cơ bản là khó khăn và khó khăn lớn nhất là… Mình chẳng biết gì về nó!
 |
Lê Mạnh Thường
|
Lê Mạnh Thường: Ngược lại với lợi thế “người nhà” của quân đội là khó khăn khi khai thác các mảng đề tài khác của xã hội. Một xã hội muôn màu muôn vẻ với rất nhiều đề tài hấp dẫn, phong phú. Nhưng không vì thế mà tôi coi đó là một khó khăn ghê gớm, những tác phẩm thơ và văn xuôi của tôi viết về các đề tài xã hội cũng đã được đăng tải trên các báo, tạp chí uy tín như Văn nghệ, Văn nghệ Trẻ, Tạp chí Văn nghệ Quân đội... và được nhiều bạn đọc chia sẻ, đồng cảm. Tôi nghĩ, mình may mắn được đi đến nhiều vùng miền, qua đó được gặp gỡ, cảm nhận và trải nghiệm với con người, với cuộc sống nơi đây và đã giúp cho mình có thêm vốn sống khi sáng tác các mảng đề tài khác của xã hội. Đó là thuận lợi của người cầm bút nói chung.
Nguyễn Minh Cường: Tôi nghĩ, với những đề tài khác thì những thuận lợi và khó khăn của các cây bút trẻ trong quân đội so với các bạn trẻ khác cũng không có gì khác nhau. Muôn mặt của đời sống xã hội vẫn đang từng ngày, từng giờ tác động vào quân đội và không phải những người trẻ trong quân đội không có điều kiện tiếp xúc với môi trường xã hội thường nhật. Vấn đề là anh quan tâm đến vấn đề gì, anh dành thời gian để nghiên cứu nó ra sao, khả năng nghiên cứu của anh như thế nào, anh thâm nhập vào nó ra sao và bút lực của anh đến đâu.
- Một số ý kiến cho rằng, chiến tranh và quân đội đã không còn là đề tài hấp dẫn các nhà văn, kể cả các nhà văn đang trong quân ngũ, các anh nghĩ sao về điều này với tư cách là những người lính đang cầm bút?
Hồ Kiên Giang: Đây là một đề tài không hề cũ, tùy theo từng thời điểm khác nhau. Tuy nhiên, viết hay về người chiến sĩ hôm nay là chuyện không dễ, rất hay bị sa vào khô cứng, giáo điều. Nhìn lại những tác phẩm của mình, hầu hết tôi đều viết về người lính. Có khi là truyện, bút ký, thậm chí là phóng sự tài liệu nếu thấy nó phù hợp. Và chắc chắn, tôi sẽ “chung thủy” với đề tài này đến khi nào “hết mực” thì thôi!
Nguyễn Mạnh Hùng: Cũng có ý đúng bởi đang có những đề tài rất “hot” của thực tế mặt trái cơ chế thị trường hiện nay của đất nước đặt ra thu hút sự chú ý của độc giả hơn đề tài chiến tranh và người lính - một đề tài vốn được khai thác rất nhiều trong những năm chín mươi trở về trước. Tôi nghĩ, cũng còn rất nhiều cây viết vẫn trăn trở với đề tài này, nhất là thế hệ nhà văn đã qua chiến tranh.
Lê Mạnh Thường: Quả thực, đó đang là một vấn đề mà những người làm công tác quản lý về văn học nghệ thuật trong quân đội và những người lính cầm bút không khỏi băn khoăn, suy tư, lo ngại về một ngày nào đó bỗng nhiên biến mất cụm từ “Chiến tranh - cách mạng và người lính” trong văn học Việt Nam. Đó cũng chính là một nỗi lo thường trực trong tôi. Sự thật đó có thể sẽ đến nếu như chúng ta mải mê theo đuổi những đề tài hấp dẫn, thời thượng mà quên mất một mảng đề tài vô cùng đặc sắc, đã song hành hơn nửa thế kỷ cùng quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
Với tôi thì nghĩ rằng, mặc dầu lửa chiến tranh đã tắt, những đau thương mất mát đã dần vơi đi, cuộc sống có biết bao điều mới mẻ, bất ngờ ập đến, văn học có thêm nhiều đề tài mới để khai thác nhưng dù thế nào đi nữa thì chiến tranh cách mạng và người lính luôn là một đề tài không bao giờ cũ. Đây là một đề tài mà người viết và người đọc luôn dành một vị trí trang trọng trong sáng tác và thưởng thức văn học. Nó vẫn luôn hiện hữu và có hiệu quả tác động to lớn trong đời sống văn học nước nhà.
 |
Nguyễn Minh Cường
|
Nguyễn Minh Cường: Không hẳn. Tôi được biết cuộc vận động sáng tác văn học về đề tài chiến tranh cách mạng và người lính mới được tổng kết cách đây ít lâu đã được các nhà văn trong và ngoài quân đội hưởng ứng mạnh mẽ và sản phẩm từ cuộc vận động này đã được độc giả đón nhận khá nồng nhiệt. Sách bán chạy và thậm chí có những tác phẩm rất khó tìm mua chỉ sau khi xuất bản ít lâu. Nhưng rõ ràng có một thực tế là chiến tranh cách mạng đã lùi khá xa vào quá khứ. Các nhà văn được trải nghiệm thực sự trong 2 cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc trong thế kỷ 20 giờ nếu còn cũng đã cao tuổi; đã cống hiến hầu hết sức khoẻ và sự sáng tạo cho đề tài này. Trong khi đó, công cuộc đổi mới đất nước hiện nay đang đặt ra nhiều vấn đề nóng bỏng hơn, hấp dẫn người viết hơn.
- Một thực tế là hiện nay có ít nhà văn xuất phát từ quân đội hơn so với thế hệ trước, cảm nhận của các anh về thế hệ những nhà văn trẻ hiện nay trong quân đội?
Hồ Kiên Giang: Tôi nghĩ không ít mà còn nhiều nữa là khác. Cái quan trọng là chúng ta chưa tạo môi trường để kích thích họ sáng tác. Công việc ở đơn vị cứ dồn đuổi họ làm họ mất tập trung, xa rời sáng tác là điều đễ hiểu. Tôi nhớ năm 1998, Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức Lớp Sáng tác văn học toàn quân khóa 1 cho 33 học viên, mười năm sau đã có 70% được chuyển về các cơ quan văn học, báo chí quân đội, 20% được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam. Thế nhưng, 13 năm qua chúng ta vẫn chưa có lớp thứ 2. Không ít người sau khi xuất ngũ đã tỏa sáng. Lê Minh Nhựt, y tá sư đoàn 330 Quân khu 9, giải nhất cuộc thi truyện ngắn đồng bằng sông Cửu Long lần 3, là một minh chứng. Thiết nghĩ, nếu chúng ta có định hướng, tiêu chuẩn, chế độ phù hợp thì trong tương lai, không ít người trong đội ngũ những người viết văn trẻ quân đội sẽ làm “được việc” trên văn đàn Việt Nam.
Nguyễn Mạnh Hùng: Điều đó hoàn toàn hợp lý. Thực tế, trong chiến tranh, cả nước dồn hết sức người sức của cho sự nghiệp giải phóng dân tộc nên không riêng gì văn chương, mà kể cả các lĩnh vực nghệ thuật khác, lực lượng Quân đội trước đây đều trội hơn bây giờ. Tôi nghĩ, đây đang là quãng thời gian chuyển giao thế hệ, và những nhà văn trẻ Quân đội đang trên con đường để khẳng định mình.
Lê Mạnh Thường: Anh nói rất đúng! So với thế hệ trước thì những nhà văn xuất phát từ quân đội hiện nay ít hơn nhiều. Đúng thôi, vì bối cảnh đất nước ta lúc đó đang ngập chìm trong khói lửa của chiến tranh, của “bom giật bom rung”, của đau thương, tang tóc... Nên đã xuất hiện những lớp nhà văn mặc áo lính dũng cảm lao vào chiến trường để viết nên những tác phẩm sử thi, những câu chuyện về chiến tranh, về người lính mang nặng hơi thở mùi thuốc súng và phản ánh sâu sắc các góc cạnh cuộc chiến tranh chính nghĩa của dân tộc...
Có thể nói lực lượng viết văn trẻ trong quân đội hiện nay nhìn về chất thì càng ngày càng xuất hiện nhiều tác giả trẻ có nhiều tác phẩm hay, tạo được tiếng vang trong đời sống văn học. Họ đã kế thừa được truyền thống và phẩm chất của các thế hệ nhà văn quân đội đi trước. Họ luôn chịu khó tìm tòi, thể hiện nhiều cách viết mới, ý tưởng, đề tài cũng được mở rộng biên độ hơn. Nhìn vào văn học trẻ trong quân đội hiện nay ta thấy một sinh lực tràn trề, đa dạng hơn. Điều đó cho thấy chất lượng tác phẩm của những tác giả trẻ được nâng lên rõ rệt.
Còn thực trạng số lượng những người viết văn trẻ trong quân đội hiện nay, ngoài những cây bút đã thành danh, khẳng định được tên tuổi của mình như Nguyễn Đình Tú, Đỗ Bích Thuý, Đỗ Tiến Thuỵ, Phùng Văn Khai, Phạm Duy Nghĩa, Nguyễn Thế Hùng, Uông Triều, Nguyễn Xuân Thuỷ... ra thì số lượng còn lại chỉ đếm trên đầu ngón tay. Đếm qua đếm lại chỉ còn lại một vài cây bút ở cơ sở như tôi, Hồ Kiên Giang, Quỳnh Vân, Trần Mạnh Hà, Trần Đức Tĩnh, Hồng Bỉnh Hiếu, Ngô Tiến Mạnh... Có thể nói, con số đó là quá ít, quá tỉ lệ nghịch so với sự trưởng thành, ngày càng lớn mạnh của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Nguyễn Minh Cường: Thế hệ các nhà văn trẻ hiện nay trong quân đội cần nỗ lực nhiều lắm để có thể không hổ danh các bậc đàn anh lừng danh một thời. Ngày trước, các nhà văn quân đội vốn là tinh hoa hội tụ của nền văn học cách mạng nước nhà. Ngày hôm nay, lực lượng các nhà văn trẻ trong quân đội thật sự là quá mỏng. Tuy vậy, chúng ta cũng không phải quá tự ti, bởi vì thực tế nhiều nhà văn trẻ trong quân đội đã và đang khẳng định được “thương hiệu” của mình trên văn đàn: Đỗ Bích Thuý, Nguyễn Đình Tú, Nguyễn Bình Phương, Nguyễn Thế Hùng,…là niềm tự hào của những người lính viết. Vấn đề là tới đây sẽ xuất hiện thêm những cây bút trẻ nào trong quân đội có thể khẳng định được mình. Điều này lại có quan hệ tới nhiều yếu tố, như sự quan tâm của tổ chức, tài năng của cá nhân; nhưng theo tôi quan trọng nhất là những người trẻ có khả năng viết trong quân đội có nặng lòng với nghề viết hay không.
- Các anh có thể bật mí đôi điều về “kế hoạch văn chương” của mình?
Hồ Kiên Giang: Tôi đang cố gắng làm bài tập tốt nghiệp lớp biên kịch điện ảnh ở trường Đại học Văn hóa - Nghệ thuật Quân đội. Sau đó mới bật mí với anh nghen!
Nguyễn Mạnh Hùng: Tôi đang hoàn chỉnh những miếng ghép cuối cùng của cuốn tiểu thuyết trong đó dành một phần không nhỏ cho đề tài chiến tranh, hy vọng có thể ra mắt độc giả trong năm tới nên cũng chưa có kế hoạch gì. Từ lâu, tôi đã ấp ủ rất muốn viết một cuốn về người lính hôm nay mà chưa viết được. Hy vọng tôi sẽ thực hiện được ấp ủ ấy của mình.
Lê Mạnh Thường: Nói “kế hoạch văn chương” có vẻ như hơi to tát quá! Tôi đang học năm cuối Khoa Sân khấu - Điện ảnh và Viết văn của Trường Đại học VHNT Quân đội. Song song với việc học tập tại trường và thực hiện nhiệm vụ tại đơn vị, tôi đang cố gắng hoàn tất bản thảo tập truyện ngắn “Giọt phù sinh”- đây là tập truyện ngắn thứ hai của mình sau tập “Tiếng đảo” do NXB Hội Nhà văn ấn hành hồi tháng 3/2011. Bên cạnh đó, tôi đang viết những chương đầu của cuốn tiểu thuyết về Cảnh sát biển, lực lượng mà tôi đang học tập công tác hiện nay.
Nguyễn Minh Cường: Tôi muốn mình sẽ dành thời gian để viết những thứ không tệ.
Cảm ơn các anh về cuộc trò chuyện cởi mở này.
Uông Triều thực hiện
|