Tết nhà nghèo
Ngày đăng: 25/01/2012 2:00:00 CH
Sau này, khi đã đi nhiều nơi, chứng kiến nhiều cách ăn tết, tôi nhận ra, càng nghèo càng mong đến tết.
Hồi nhỏ, ba anh em tôi hay đếm ngược. Hôm nay còn chín mươi ngày nữa là tới tết. Hôm nay còn bảy mươi sáu ngày. Hôm nay còn ba mươi tám ngày …
Lớn lên một chút, hai anh đi học xa nhà, còn mình tôi đếm ngược. Bấy giờ, đếm ngược còn thêm một niềm mong mỏi nữa: Mong hai anh về nhà ăn tết.
Chị gái tôi mất từ lúc tôi mới ba tuổi, nên hai anh cũng làm chị của tôi luôn. Anh cả hay sửa những cái quần áo cũ của anh thành quần áo cho tôi, còn anh thứ thì hay cắt tóc, buộc tóc. Bố tôi dạy con rất tài, không bao giờ có chuyện anh xưng “mày – tao” với em, không bao giờ có chuyện anh “uýnh” em, không bao giờ có chuyện anh để cho em làm việc nặng hơn anh.
Rồi tôi còn nghiệm ra, cái gì mình càng mong càng lâu đến. Đếm ngày mãi mới đến tết. Nhưng tết đến rồi thì lại đi rất nhanh. Những năm đầu tôi đi xa nhà, khi các anh đã vợ con đề huề, thì lại đến lượt cả nhà mong con gái, con rể, cháu ngoại về. Tôi biết là, có thức gì ngon mẹ tôi cũng sẽ gói thật kĩ, cất thật kĩ, bụng bảo dạ: Để phần cho con Bống, con Nhi. Mặc dù cho đến bây giờ, việc ăn gì, uống gì đã chẳng còn quan trọng nữa. Nhưng những cái tết đủ đầy, lại không khiến người ta nhớ bằng những cái tết đói nghèo.
Một trong những cái tết mà mẹ tôi cho đến giờ vẫn hay nhắc tới nhiều nhất, là cái tết năm 1979. Cả nhà, cả làng phải đi sơ tán. Nhưng khổ nỗi, trong chuồng còn con lợn bảy tám chục cân, chăm bẵm nuôi nấng mấy tháng trời, chỉ mong đến tết bán đi lấy tiền chi tiêu. Gặp phải thời loạn, còn mải chạy, có cho không cũng chẳng ai buồn lấy chứ nói gì đến bán. Thấy bố mẹ tôi tính tính toán toán mãi không ra, anh cả tôi bảo: Thôi, bố mẹ cứ đưa các em đi đi. Con ở lại trông con lợn. Chẳng còn cách nào khác, bố mẹ tôi đành phải để anh tôi ở lại nhà, với một con chó, để trông con lợn cho nó khỏi chết đói, chết rét.
Mẹ tôi mỗi lần nhắc lại, thế nào cũng rơm rớm nước mắt: Cả nhà đi rồi mới thấy ân hận. Càng nghĩ càng thương thằng M. Lợn thì lợn, chả lợn thì thôi chứ, ai lại bắt con ở lại trong ì ùng đạn pháo như thế. Nhỡ nó tương cho một quả thì làm sao.
May mà không có quả đạn, quả pháo nào lạc vào nhà tôi. Anh tôi, con chó, cả lợn nữa đều bình yên vô sự khi bố mẹ tôi đưa tôi với anh thứ quay về.
Cái tết thứ hai mà mẹ tôi hay nhắc, là cái tết gần hơn một chút. Khi cả hai anh của tôi đều đã học đại học. Một anh ở Thái Nguyên, một anh ở Hà Nội. Thời ấy, nhà nào có con đi học đại học thì cơ bản chỉ thiệt ở chỗ không có người lao động thôi, chứ cũng không tốn kém gì mấy. Vì tiền ăn, học, ở đều được bao cấp cả. Nhưng cũng vì bao cấp nên lúc nào ăn cũng đói. Anh thứ của tôi vốn ăn rất chậm. Cả nhà ăn xong từ bao giờ anh vẫn cứ ngồi nhẩn nha nhai. Nói như bố tôi là: Có cháy nhà thì nó cũng vẫn cứ ăn cho xong đã. Mẹ tôi suốt ngày than thở: Con ơi, nhà mình nghèo mà con lại học ở đâu cái thói nhà giàu thế hở. Cứ cái đà này, đi học đại học thì chỉ có chịu đói suốt năm suốt tháng thôi. Mình ăn xong một bát thì bạn bè đã vét sạch xoong cơm rồi còn đâu.
Anh cả tôi thì thủng thẳng: Mẹ chẳng phải lo. Lúc cần phải “chiến đấu” thì nó khắc khôn ra.
Anh cả nói đúng thật. Vì chỉ sau một năm đi học đại học, anh thứ của tôi đã đẩy tốc độ ăn lên gấp… 3 lần.
Nhưng vẫn đói. Có ăn nhanh tới 5 lần thì vẫn đói, vì cơm – có lúc còn phải trộn bo bo – luôn luôn ít so với nhu cầu của đám sinh viên đang tuổi lớn.
Cái tết đó, theo tiêu chuẩn phân chia của lâm trường, thì bố mẹ tôi được cả thảy 14kg cả thịt, xương, mỡ lợn. Bố tôi vẫn chế biến đủ món: Bánh chưng với thịt ba chỉ, giò xào với mũi và tai lợn, canh măng nấu với xương và chân giò, nem quấn với thịt băm, còn mỡ thì rán hết lên, cho vào một cái xoong nhôm treo trên gác bếp chống chuột. Tất nhiên là mỗi món đều phải độn nhiều thứ khác, thịt thà chỉ là cái cớ thôi. Vì nếu chế biến theo đúng quy chuẩn nhà bếp thì hai anh tôi chỉ chén trong một ngày mùng Một là hết veo.
Khoảng ngoài mùng mười tháng Chạp thì hai anh tôi về. Mẹ tôi nhìn hai con, nước mắt ròng ròng. Vì cả hai giống hệt hai cái mắc áo di động. Gầy giơ xương, “má hóp đít tóp”. Anh cả tôi cười hì hì: Mẹ ơi, không gầy thì làm sao gọi là sinh viên hở mẹ?
Dạo ấy sinh viên được nghỉ tết dài, khoảng 2 tháng gì đó. 2 tháng này trong nhà có gì mẹ tôi mang hết ra cho các anh chén bằng sạch. Trước khi đi, mẹ tôi bắc một cái sào lên cành cây to, móc cái cân vốn để cân lợn vào đấy, rồi bắt hai anh lần lượt đánh đu lên xem mỗi người được bao nhiêu cân. Và, trời ạ, anh cả tôi tăng 6kg, anh thứ tôi tăng 8kg so với lúc mới về nhà.
Bố tôi bảo: Thế là cả cái tết có 14 cân thịt, hai đứa này chén cả. Còn bố mẹ với cái T nhịn.
Mẹ tôi thì cười ra nước mắt: Chúng nó tăng còn nhanh hơn cả lợn.
Trước khi hai anh về trường, mẹ tôi đùm cho mỗi anh một bọc. Nào là lạc rang muối, nào là gạo, nào là cam giữ lại từ trước tết. Bố tôi còn lôi từ dưới đáy ao lên hai cái bánh chưng nữa. Dạo ấy, còn chưa biết cái tủ lạnh là gì. Cách giữ bánh chưng an toàn nhất là dìm xuống đáy ao. Nước ao mùa đông lạnh buốt, giữ thực phẩm rất tốt. Cũng có năm, lúc bố tôi lôi bánh chưng lên thì chỉ còn… hai cái vỏ. Vì năm ấy ấm trời, cá chui ra khỏi chỗ trú, đói bụng, moi hết ruột bánh chưng.
Sau này, khi đã chúng tôi đã trưởng thành, đã cất cánh bay đi, hàng xóm đều nói rằng: Bố mẹ tôi đã nhìn rất xa về một tương lai sáng sủa cho các con. Những năm đói khổ nhất, đói đến vàng mắt, mà ông bà lại nghĩ tới việc cho các con đi học. Trong khi nếu chúng nó ở nhà, lao cả ra bãi vàng mà đào với người ta thì đã có chỉ nọ, cây kia lận lưng rồi.
Cũng có đận, bãi đào vàng nở bung khắp cả sườn đồi, bờ sông, lòng khe lòng suối, đáy ao đáy hồ, thiên hạ hốt vàng ào ào, mua sắm tiện nghi, xây nhà xây cửa, trong khi nhà mình vẫn tính ăn từng bữa. Bố mẹ tôi cũng sốt ruột lắm. Một lần duy nhất, bố mẹ tôi bàn nhau lên bưu điện thị xã, đánh cho anh cả tôi một bức điện: Mẹ ốm, về ngay. Anh cả tôi mang bức điện ấy lên xin nhà trường, được cho nghỉ một tuần. Về đến tận cổng vẫn không dám đánh tiếng, vì sợ mẹ ốm thật, mà chắc phải ốm nặng lắm mới đánh điện gọi con về.
Ở nhà một tuần, lao ra bãi vàng, anh tôi kiếm được hai chỉ vàng. Mẹ tôi mừng húm. Bà chích cái cạp quần của anh tôi ra, khâu hai chỉ vàng vào đấy, rồi dặn: Con mang về Hà Nội mà bán. Rồi gửi cho em S. một nửa để nó mua thêm gạo nấu ăn cho đỡ đói. Lại còn dặn thêm: Dè sẻn thôi con nhé! Mẹ tôi dặn thế là thừa, vì theo như anh tôi thì, sinh viên với nhau, nghèo cả, thằng nào giấu diếm ăn riêng món gì, bị bạn bè phát hiện, nặng thì uýnh cho một trận, nhẹ thì tẩy chay toàn phần. Cho nên, hai chỉ vàng chia đôi ấy, chắc cũng chỉ một tuần, nửa tháng là “ra đi”.
Giờ, trong những cái tết đủ đầy, được ngồi bên nhau, với những đứa con đã bắt đầu thay thế vị trí của bố mẹ, lại thấy nhớ đến chừng nào những cái tết xửa xưa.
Đ.B.T
|