Hoàng Sa trong tâm thức một trí thức Việt kiều Pháp
Ngày đăng: 19/11/2011 4:16:38 CH
Giáo sư
Hoàng Xuân Hãn, một nhà giáo, nhà khoa học, nhà văn hóa lớn đã được Nhà
nước Việt Nam tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về cụm công trình Lịch sử và
Lịch Việt Nam: 1/ Lý Thường Kiệt; 2/ La Sơn Phu Tử; 3/ Lịch và Lịch
Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp khoa học giáo dục của ông đã được nhiều
người biết đến. Nhưng tấm lòng của ông đối với Hoàng Sa, một phần máu
thịt của Tổ quốc Việt Nam nơi trùng khơi, thì không phải ai cũng biết.
 |
Giáo sư Hoàng Xuân Hãn
|
“Bui một tấc lòng ưu ái cũ” (1)
Giáo sư Hoàng Xuân Hãn
sinh năm 1908, ở làng Yên Hồ, huyện La Sơn, nay là xã Yên Hồ, huyện Đức
Thọ, tỉnh Hà Tĩnh, một vùng quê có truyền thống cách mạng lâu đời và nổi
tiếng hiếu học của cả nước. Ông mất năm 1996 tại Paris.
Từ năm lên 6 tuổi, ông học
chữ Hán và chữ Quốc ngữ tại gia đình. Đến năm lên 9, ông học tiếng Pháp
ở trường tiểu học tại quê nhà. Sau đấy ông thi đỗ Thành Chung được ra
Hà Nội học tại trường Bưởi, rồi chuyển sang học chuyên toán ở trường
Trung học Albert Sarraut.
Năm 1928, Hoàng Xuân Hãn
đỗ thủ khoa kỳ thi tú tài toàn phần và được nhận học bổng của chính phủ
Đông Dương sang Pháp học dự bị để thi vào các trường đại học danh tiếng
của Pháp. Ngôi trường đầu tiên mà ông đặt chân tới là trường
Polytechnique (Đại học Bách khoa Paris). Bốn năm sau, 1932- 1934, ông
chuyển sang học ở trường École Nationale des Ponts et Chaussées (Trường
Cầu đường Paris).
Sau khi tốt nghiêp, ông
trở về nước, nhưng khi ấy ở Việt Nam chính quyền thực dân ngăn cản không
cho ông làm bất cứ công việc nào trong lĩnh vực chuyên môn dành cho một
kỹ sư được đào tạo ở Đại học Pont et Chaussées, nên ông đã tham dự kỳ
thi Thạc sĩ (agrégation) về toán. Cũng trong thời gian ấy, khi tham gia
chiến dịch xóa mù chữ, ông nghĩ ra một phương pháp sử dụng cùng lúc cả
ngữ âm hiện đại và truyền thống truyền miệng của người Việt. Những bài
ông viết cho các báo, tạp chí chuyên ngành về toán thời bấy giờ là những
hình mẫu về sư phạm. Qua thực hành, ông đã làm rạng rỡ ngôn ngữ tiếng
Việt sử dụng trong giáo dục và khoa học, vì thế đã mở ra một con đường
cho sự “Việt Nam hóa” giáo dục mà ông sẽ vận dụng với tư cách là Bộ
trưởng của chính phủ độc lập đầu tiên.
Chỉ trong vòng 2 tháng
trên cương vị Bộ trưởng Bộ Giáo dục, ông đã thiết lập và ban hành chương
trình giáo dục bằng chữ Quốc ngữ ở các trường học. Áp dụng việc học và
thi Tú tài bằng tiếng Việt, dùng tiếng Việt trong những công văn chính
thức của ngành. Ông là người soạn thảo và ban hành Chương trình Trung
học Việt Nam đầu tiên.
Ngoài các công trình được
Nhà nước ta trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh cao quý, ông còn có nhiều
công trình khoa học, giáo dục mang tầm cỡ quốc gia và quốc tế rất có giá
trị như “Danh từ khoa học”, “Khảo cứu Truyện Kiều”, “Khảo cứu Chinh phụ
ngâm”, “La Sơn Yên Hồ”,...
“Đêm ngày cuồn cuộn nước triều Đông” (2)
“Quần đảo Hoàng Sa” dù chỉ
là một công trình khảo cứu của giáo sư Hoàng Xuân Hãn, từ năm 1951,
nhưng qua đó thể hiện rõ nét nhất hai khía cạnh của một nhà trí thức.
Trước hết, đấy là tấm lòng của một trí thức Việt Nam yêu nước đối chủ
quyền quốc gia dù phải sống xa Tổ quốc và một trí tuệ mẫn tiệp, một
phong cách tư duy khoa học uyên bác qua cách trình bày vấn đề và một
thái độ hết sức nghiêm túc, cẩn trọng trong hoạt động khoa học của giáo
sư Hoàng Xuân Hãn.
Trước ngày miền Nam hoàn
toàn giải phóng, 1975, chuyên san Sử Địa Sài Gòn có in 15 bài viết của
các tác giả thuộc nhiều lĩnh vực nghiên cứu khác nhau và một thư mục chú
giải tổng hợp chuyên khảo cứu về quần đảo Hoàng Sa. Bài viết của Giáo
sư Hoàng Xuân Hãn với tiêu đề “Quần đảo Hoàng Sa” được trang trọng in
ngay ở vị trí đầu tiên của cuốn tập san. Điều đó thể hiện uy tín khoa
học của giáo sư đối với giới trí thức Việt Nam ở trong nước.
Theo quan điểm của giáo sự
Hoàng Xuân Hãn, nếu như chỉ đưa ra những sự kiện chứng minh hoạt động
của người Việt ở Hoàng Sa thông qua việc khai thác sản vật thì không đủ
chứng cứ pháp lý để xác định chủ quyền. Hoặc nếu như chỉ có những hình
vẽ về Hoàng Sa trên bản đồ đất nước cũng sẽ không đủ để xác định chủ
quyền, vì bản đồ, lược đồ hay hải đồ có thể chỉ do một hoặc một nhóm
người nào đấy vẽ, nhưng chưa được nhà nước trước đây của Việt Nam công
nhận. Cũng vậy sẽ là không đủ giá trị pháp lý để xác định chủ quyền nếu
như chỉ dựa vào sự công nhận của người nước ngoài. Do đó, để xác định
chủ quyền thì nhất thiết phải có những bằng chứng pháp lý của Nhà nước
Trung ương Việt Nam trước đây khẳng định về việc xác lập chủ quyền trên
quần đảo này.
Những bằng chứng ấy đã
được Quốc Sử quán triều Nguyễn ghi lại trong “Đại Nam thực lục tiền
biên” với việc nhà Nguyễn đã có những chính sách thiết lập đơn vị hành
chính, dựng miếu, lập bia thờ thần biển ở Hoàng Sa… Đây là những bằng
chứng pháp lý quan trọng nhất đầy sức thuyết phục khẳng định những hoạt
động mang tính Nhà nước về chủ quyền của Việt Nam với quần đảo Hoàng Sa.
Quan điểm này đã được giáo sư xem xét cẩn trọng và nghiêm túc chứng tỏ
ông là người vừa có trách nhiệm, với tư cách là một công dân Việt Nam
đối với chủ quyền quốc gia, ẩn chứa bên trong là tấm lòng của người con
đất Việt Hoàng Xuân Hãn đối với đất mẹ Việt Nam.
Vì thế, theo quan điểm của
giáo sư trong khảo cứu “Quần đảo Hoàng Sa” ông chủ yếu dựa trên nguồn
tư liệu chính thống của lịch sử nước nhà qua các tư liệu lịch sử trong
“Phủ biên tạp lục” của Lê Quý Đôn; “Đại Nam thực lục tiền biên” của Quốc
sử quán triều Nguyễn; “Đại Nam nhất thống chí”; “Hoàng Việt địa dư chí”
của Phan Huy Chú; sách “Đông hành thi thuyết thảo” của Lý Văn
Phức,...(3) Ngoài ra các loại hình tài liệu khác như bản đồ, bản vẽ,
cũng được giáo sư nghiên cứu rất công phu. Ông đã đối chiếu các bản đồ
trong “Toàn tập thiên nam lộ đồ” vẽ năm 1741 với tư liệu trong “Hồng Đức
bản đồ”. Trong các bản đồ, bản vẽ, lộ đồ, hải đồ ấy đã vẽ địa hình nước
ta hồi cuối thời Lê và nhật trình địa đồ Thuận Hóa Quảng Nam được ông
sử dụng để đối chiếu với các sách về địa chí của nước ta. Với một phong
cách tư duy khoa học, lập luận xác đáng, giáo sư Hoàng Xuân Hãn cho rằng
các bản đồ trước đời Gia Long khẳng định, bãi Tràng sa hoặc bãi Cát
vàng (tức Hoàng Sa ngày nay) được coi là phần quan trọng của đất nước
Việt Nam.
Đối với sử liệu trong “Phủ
biên tạp lục”, giáo sư Hoàng Xuân Hãn đã trích dẫn hai đoạn, nói về vị
trí địa lý. Theo đó, phía ngoài cù lao Ré có đảo Đại Tràng Sa, nằm ở
ngoài khơi tỉnh Quảng Ngãi. Trước kia, ở đây có nhiều hải vật và hóa vật
của tàu bị đắm, nhà Vua đã lập đội Hoàng Sa đến lấy các nguồn lợi như:
yến sào, ốc vân, hải ba, hải sâm, đồi mồi,…Tiếp đến là những sự kiện
lịch sử của Việt Nam gắn liền với Hoàng Sa như thuyền buôn bị bão, nhà
Nguyễn đặt đội Bắc hải, thuyền của dân đi khai thác ở Hoàng Sa bị gió
dạt vào cảng của Trung Quốc được dân địa phương giúp quay trở về…
Thông tin trong “Đại Nam
thực lục tiền biên” của Quốc sử quán triều Nguyễn cũng có sự kiện cuối
cùng, đồng thời xuất hiện địa danh Vạn lý Tràng Sa. Tất cả các thông tin
ông đưa ra đều có mối liên hệ mật thiết với nhau, được lồng ghép vào
nhau, bổ sung cho nhau, tạo nên những luận cứ xác đáng về sự có mặt và
những hoạt động của người Việt Nam trên quần đảo Hoàng Sa từ lâu đời,
muộn nhất là từ thế kỷ XVI. (4)
Tuy nhiên đến nguồn tài
liệu nguyên gốc bằng tiếng Anh và tiếng Pháp của các học giả phương Tây,
thì đối với trí thức trong nước không dễ gì tiếp cận được. Bởi lẽ,
ngoài vốn kiến thức về ngôn ngữ nước ngoài, không thể không cần đến uy
tín khoa học, quan hệ xã hội trong quá trình tìm kiếm và khai thác tư
liệu của các học giả phương Tây. Điều kiện thứ nhất có thể nhiều có
được, còn hai điều kiện sau, thì không phải ai cũng dễ dàng có được như
giáo sư Hoàng Xuân Hãn. Nguồn tư liệu cuối cùng mà giáo sư Hoàng Xuân
Hãn đặc biệt quan tâm, xem xét kỹ lưỡng. Đó là những ghi chép của các
thương nhân, các nhà truyền giáo nước ngoài cách đây hàng thế kỷ khi đến
Việt Nam. Trong các ghi chép đó có những nhận xét, đánh giá về quần đảo
Hoàng Sa nói riêng và chủ quyền của người Việt Nam đối với quần đảo này
nói chung.
Qua cuốn khảo cứu “Quần
đảo Hoàng Sa” chúng ta thấy, nhà giáo, giáo sư Hoàng Xuân Hãn dù khi ở
trong nước hay ở nước ngoài cũng đều một lòng một dạ hướng về quê hương
đất nước Việt Nam với một thái hết sức nghiêm túc, cẩn trọng. Bởi lẽ
chính nơi ấy là nguồn cội sản sinh ra những người con ưu tú mang dòng
máu Việt Nam. Gần đây vài tháng 8/2011, Chính phủ Pháp đã cho phép đặt
tên Hoàng Xuân Hãn cho giảng đường của trường Đại học École Nationale
des Ponts et Chaussées ngay giữa trung tâm Paris, thủ đô nước Pháp, nơi
ông đã có nhiều năm nghiên cứu và giảng dạy ở đó để ghi nhận công lao
đóng góp và uy tín khoa học của vị giáo sư người Việt với ngôi trường
này. Trước đó, nhân kỷ niệm 100 năm truyền thống Trường Cầu đường Paris,
Giáo sư Hoàng Xuân Hãn được Nhà trường vinh danh là một trong 100 sinh
viên tiêu biểu nhất trong lịch sử của Trường./.
ĐỖ NGỌC YÊN
Chú thích
----------------
(1) và (2): hai câu thơ trong bài thơ chữ Hán: Thuật hứng- 5 của Nguyễn Trãi
(3) Lý Văn Phức)
1785-1849); Danh sĩ đời Gia Long, tự là Lân Chi, hiệu là Khắc Trai, quê
làng Hồ Khẩu, huyện Vĩnh Thuận, tỉnh Hà Đông. Đỗ cử nhân năm 1819, làm
Hàn Lâm Viện biên tu ở Quốc sử quán, Hiệp trấn Quảng Nam, Hữu thị lang
Bộ Hộ. Được ít lâu bị cách chức rồi đi công cán ở Tân Gia Ba
(Singapore), Trung Quốc, Indonesia… Ông mất năm 1849, còn để lại một số
tác phẩm văn học có giá trị. Nguồn báo Tia sáng, số ra tháng 7, 2009
(4) Nguồn: http://www.vinavigation.net.
|