Nhà văn trinh thám Na Uy
Ngày đăng: 09/12/2011 10:07:45 SA

Jo Nesbo mê đọc từ nhỏ - vì có mẹ làm trong thư viện và bố chuyên sưu tập sách – nên một hôm, cuối thập niên 1990, đường đột xin nghỉ việc nghỉ diễn sáu tháng, bay sang Australia rồi viết liền một mạch năm tuần và được chấp nhận xuất bản ngay, không phải viết lại như bản thảo đầu tay của nhiều người khác.

9 cuốn về thám tử Harry Hole

Jo Nesbo sinh ngày 29.3.1960 tại Oslo, lớn lên từ Molde, mười bảy tuổi đã là cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp và được bán đứt cho câu lạc bộ ngoại hạng Anh Tottenham, nhưng bị chấn thương nên đành từ giã sân cỏ. Tốt nghiệp trường kinh tế, ra hành nghề môi giới chứng khoán và cộng tác với một vài tờ báo – chưa đủ: anh còn soạn ca khúc, là tay đàn giọng ca chủ chốt, thực sự là linh hồn của ban nhạc rock nổi tiếng Di Derre.

Nhà văn và cộng sự thời nhạc rock, giám đốc âm nhạc Ingrid Bjornov

Chuyển sang viết văn, sách của Jo Nesbo phát hành ở riêng Na Uy đã được hơn 1,5 triệu bản; tính chung trên toàn cầu - hơn 40 thứ ngữ, quá 11 triệu bản.

Cuốn Loài dơi muỗi của Jo Nesbo được xuất bản năm 1997 liền ăn khách và giật giải Chìa khóa Thủy tinh trong cuộc cạnh tranh gay gắt với nhiều nhà văn Na Uy. Câu chuyện thám tử Harry Hole được biệt phái sang Australia để làm rõ kẻ giết hại một cô gái Na Uy, những cuộc đấu trí và đấu lực sống còn với kẻ thù nham hiểm, những tình bạn khi được khi mất, và một tình yêu bất ngờ nhưng đích thực… Thành công đầu tiên khởi hứng cho tác giả viết tiếp về thám tử Harry Hole, bình quân hai năm một cuốn. Tiếp Những con gián (1998) là Họa mi ức đỏ (2000) - để xử lý vụ một nhân viên đặc nhiệm Mỹ bị ám sát trong một hội nghị thượng đỉnh ở Oslo, lần tìm kẻ mua khẩu súng có thiết bị ngắm tối tân bằng khoản tiền cực lớn, nữ đồng nghiệp Ellen Gjelten chuyển hướng điều tra sang chốn chính trường và đã phải trả giá bằng tính mạng. Harry Hole phải chuyển sang ngành an ninh, truy nguyên mối quan hệ giữa các trùm buôn lậu vũ khí với các nhóm tội phạm…

Sau cuốn thứ ba, tác giả bắt đầu lập đề cương chi tiết về toàn bộ cuộc đời của nhân vật chính để viết chỉn chu hơn. Ở Chưa từng nếm nỗi buồn (2002) – Harry Hole gặp khó: giữa lúc phải giải mã vụ cướp nhà băng, tên cướp bắn chết cô nhân viên phục vụ mà sếp chỉ coi như chuyện tình cờ, thì có người chết ngay trong căn hộ của anh: một phụ nữ - hình như vừa cùng anh qua đêm - đã tự sát, hoặc bị ám sát? Tuy say khướt, anh vẫn quyết, dẫu phải đương đầu với luật pháp, nhưng sẽ điều tra bằng được kẻ thủ ác… Trong Sao năm cánh (2003) – phải đấu trí với một hung thủ táo tợn và thách thức, để lại hiện trường không chỉ vũ khí gây án, mà cả một hạt kim cương hình sao năm cánh cài vào mí mắt nạn nhân. Tiếp đó, cả thành phố như bị ma ám bởi loạt sự kiện liên quan đến năm cánh sao và năm ngón tay, cứ cách năm ngày lại có một án mạng… Với Vị cứu tinh (2005) – do bị mất người bạn thân từng cùng mình làm nên “cặp bài trùng”, sếp cũ đã ra đi, sếp mới chỉ chăm chăm vào xiết chặt kỷ luật, Harry Hole tưởng như bị mất hiệu lực, nhưng vẫn khám phá không ít bí ẩn để tìm đúng tên sát nhân quốc tế đã hạ sát một người lính ngay trong đêm hoạt động từ thiện… Còn Người tuyết (2007) – biệt danh của kẻ xảo quyệt chuyên bắt cóc phụ nữ có chồng đúng vào khi Na Uy đón những cánh tuyết đầu tiên, sự việc tái diễn năm lại năm khiến Harry Hole suýt phát điên… Đến Con báo (2009) Harry Hole đã chui vào một ổ thuốc phiện ở tận Hong Kong, mà trong nước biết chỉ mỗi anh có khả năng tìm ra thủ phạm giết người hàng loạt mới... Và, tác phẩm mới nhất của bộ truyện này là Con ma vừa đến với người đọc tiếng Na Uy năm 2011.

Và còn nữa...

Ngoài bộ Harry Hole, Jo Nesbo còn viết bộ đôi truyện thiếu nhi về bác sĩ Proktor - người đã tìm ra một thứ bột rất cần thiết cho việc đưa con người lên vũ trụ. Khi viết trinh thám, Jo Nesbo rất chăm chút cốt truyện, còn khi viết truyện thiếu nhi được thoải mái hơn: biết điểm xuất phát cho tất cả và biết cả đích đến, nhưng con đường từ A đến B thì khôn lường và, tác giả có thể trêu đùa, chơi chữ, làm những trò ngộ nghĩnh lạ lùng! Ông còn bốn cuốn tiểu thuyết lẻ, trong đó phải kể tới Săn đầu người (2008) - câu chuyện về vị chuyên gia độc nhất vô nhị trong việc tìm kiếm CEO cho các hãng lớn nhất Hà Lan, nhưng, để đủ tiền giữ cô vợ đẹp, anh ta đã phải ăn cắp tranh quý của những ứng viên. Đến khi gặp một nữ ứng viên lý tưởng người Hà Lan, chủ nhân một bức tranh của Rubens thì sự việc quay ngoắt 180o: cô ta giúp anh giải quyết mọi việc gia đình và tài chính, đồng thời biến anh thành… vật hiến sinh. Jo Nesbo đã chứng kiến tiểu thuyết Săn đầu người của mình được dựng thành phim và công chiếu tại Cannes 2011, sau đó, nhà văn sang Anh ký hợp đồng với công ty sản xuất phim Working Title để bán bản quyền đưa Người tuyết lên màn ảnh rộng.

Tác giả – nhân vật

Khi bắt đầu viết về Harry Hole, Jo Nesbo luôn luôn đặt mình vào cương vị người đối chứng, nhân vật phải hành xử, nói năng, sinh sống theo một cách khác: có tật nghiện rượu mạnh, nhà cửa ngăn nắp, làm việc theo nguyên tắc nghiêm ngặt, nhưng lại bị mất mát tình cảm: hễ yêu quý ai thì người đó đều phải rời xa: người thì chết, người thì bỏ chạy đến nơi cùng trời cuối đất không để lại mối liên lạc nào… Ban đầu, nhân vật này còn phẳng phiu nhợt nhạt, càng về sau càng phong phú về trí lực và nội tâm. Nhưng dần dần, không cưỡng lại được, nhân vật chính bắt đầu nhiễm một số thói quen của tác giả, chia sẻ những giá trị đạo đức cơ bản, tình yêu đối với văn hóa bình dân và thị hiếu âm nhạc. Giữa nhân vật và tác giả đã có nhiều cái chung. Sau độ hai năm sống với Harry Hole là tác giả phải tự bứt ra, kẻo mình hóa thành anh ta mất. Ở những cuốn truyện đầu, Jo Nesbo có sử dụng vốn sống của nghề môi giới chứng khoán, về sau thì thôi. Cũng như vậy - nếu viết về hoạt động ca nhạc của mình, chắc chỉ được người trong giới thích, còn người đọc lại dễ sinh nghi. Đặc biệt, tác giả rất nghiêm khắc với các nhân vật của mình nên khi cần có thể chấm dứt số phận anh ta.

Jo Nesbo coi bộ truyện “tủ” của mình là cuộc đấu tranh của những bệnh thái nhân cách khác nhau, cuộc đối địch của những kẻ tự trọng nhưng điên cuồng, nhằm thỏa mãn ý chí trả thù hoặc những niềm say mê khác. Là người tham gia nhiều hoạt động, tác giả thú nhận những nhân vật cuồng được lấy ra từ chính mình, mỗi người có một đốm lửa cuồng, chỉ cần lôi ra và thổi khẽ là bùng lên.

Nhà văn ở Na Uy

Jo Nesbo đã hai lần nhận giải thưởng của các nhà phát hành sách trước đó chỉ chịu trao cho những cuốn tiểu thuyết thông thường. Ở nhiều nước, truyện trinh thám vốn chỉ được coi là “văn chương hạng hai”, nhưng ở Na Uy cũng như nhiều nước trên thế giới hiện nay, chúng đã được chuyển từ ki ốt vào các tiệm sách, nhiều tác giả “văn chương nghiêm túc” cũng thử sức ở thể loại này.

Có một quy luật đơn giản: nếu anh đã có cả một series sách ăn khách, thì cuốn tiếp theo sẽ bán tốt; song cũng có điều nguy hiểm: nếu cuốn sau cũng giống như cuốn trước đã ăn khách, tức là nhà văn đã tự sát. Cuốn Con báo ra chậm vì trước đó Jo Nesbo đã viết xong toàn bộ một cuốn tiểu thuyết rồi… vứt vào sọt rác.

Nhà văn ví: viết truyện trinh thám cũng như vào nhà hát để chỉ huy dàn nhạc giao hưởng, và viết truyện thiếu nhi – đến câu lạc bộ bù khú với bạn bè. Nhưng ở đâu thì cũng cần đề tài, chủ đề, giai điệu khúc thức và ca khúc, và cần có bút lực nữa…

Hiện nay cả thế giới đang nói đến sự bùng nổ truyện trinh thám Scandinavia, hỏi ra mới biết: như ở Na Uy, chính phủ chú trọng và ủng hộ văn học nước nhà và có phụ cấp cho nhà văn, nhà xuất bản và dịch giả. Thông thường, mỗi chuyến ra nước ngoài của nhà văn được hai phía bao kinh phí: bộ phận đặc trách về văn hóa của đại sứ quán nước mình và nhà xuất bản ở nước đến.

Na Uy có khoảng năm triệu dân thì có khoảng 150 nhà văn sống hoàn toàn bằng ngòi bút, trong khi ở Pháp thì 50-60 người trên hơn 60 triệu dân và ở Nga – dăm bảy người trên hơn 140 triệu dân. Chí ít ra 80% số sách được công bố ở Na Uy đều đã được Hội đồng công tác Nhà văn thông qua, nếu kiểm định thấy chất lượng tốt, nhà nước sẽ hỗ trợ. Cụ thể, trước khi in, nhà nước đã đặt hàng 2.000 bản để phân phối cho hệ thống gồm 15.000 thư viện ở Na Uy, cho nên, nếu mỗi năm in được một cuốn sách là hoàn toàn sống tốt. Nếu không in được đều đều như thế, thì nhà văn cần phải có một người vợ thấu hiểu.

Nguồn: Daibieunhandan (Đăng Bẩy)